mei 222016
 

Ben je alsmaar moe en kamp je met een gebrek aan energie? Voel je je slap? Raak je snel buiten adem? Deze verschijnselen kunnen uiteenlopende oorzaken hebben, daarom is het altijd verstandig om met dit soort symptomen naar je huisarts te gaan. Een van de mogelijke oorzaken is een ijzertekort in je bloed. Hoe komt dat en wat doe je eraan? Kunnen aangepaste voeding en/of voedingssupplementen in de vorm van ijzerpillen (ook wel staalpillen genoemd) dat ijzertekort oplossen?

illustratie van figuur die vermoeid over boeken gebogen zit

Herken je het gevoel van vermoeidheid en weinig energie?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Symptomen van een ijzertekort in je bloed

IJzer (Latijn: ferro) is een van de bouwstenen van hemoglobine. Als het hemoglobinegehalte in je bloed te laag is (in geval van een Hb <7,5 mmol/l bij vrouwen (<6,8 bij zwangere vrouwen) en <8,5 mmol/l bij mannen) spreken we van bloedarmoede (of anemie).

Je kunt al symptomen van een ijzertekort hebben voordat medisch gezien sprake is van bloedarmoede. Overigens, een gebrek aan ijzer in het bloed is slechts een van de vele mogelijke oorzaken en vormen van bloedarmoede.

Bij een ijzertekort heb je last van vermoeidheid en een gebrek aan energie. Ook merk je dat je snel buiten adem raakt. Waarschijnlijk voel je je slap en misschien ben je snel duizelig. Mogelijk ziet je huid bleek. Misschien lijd je aan prikkelbaarheid of neerslachtigheid. Sommige mensen krijgen last van rusteloze benen. Er zijn nog heel wat meer aanwijzingen die op een ijzertekort kunnen duiden.

Overigens, de meeste symptomen van een ijzergebrek kunnen ook wijzen op een gebrek aan thiamine (vitamine B1), een magnesiumgebrek, of het gevolg zijn van een andere aandoening.

Hoe zit het met de twee soorten ijzer in de voeding?

Tegelijkertijd met je voeding krijg je twee soorten ijzer binnen:

  • heemijzer. Dit komt voor in dierlijke voeding, bijvoorbeeld in lever van rund- of lamsvlees. Heemijzer wordt gemakkelijker in je lichaam opgenomen dan non-heemijzer.
  • non-heemijzer. Dit komt voor in plantaardige voeding. Denk bijvoorbeeld aan groene groenten zoals broccoli of sperziebonen, of aan volkorenbrood, (de meeste) vleesvervangers; peulvruchten (zoals linzen), noten en tomaten. Non-heemijzer wordt makkelijker in je lichaam opgenomen als je bij al je maaltijden ook vitamine-C-rijke voeding gebruikt (denk bijvoorbeeld aan fruit zoals sinaasappel, eventueel in de vorm van vers sinaasappelsap).

Drink je thee bij de maaltijd? Dat belemmert de opname van ijzer in het bloed. Dit nadelige effect geldt niet voor kruidenthee.
Het is aan te raden dat er enkele uren te laten verstrijken tussen het drinken van koffie of thee en het nuttigen van ijzerhoudende voeding.

Hoe loop je een ijzertekort op?

In tegenstelling tot een thiaminetekort, dat je binnen enkele weken kunt oplopen, kan het langere tijd duren voordat je last krijgt van een ijzertekort. Je lichaam legt namelijk een voorraadje ijzer aan in de milt, beenmerg en in de lever. De resorptie, dus de opname, van ijzer in de dunne darm wordt aangepast aan je behoefte. Daarom wordt bij een ijzergebrek een veel hoger percentage van het aangevoerde ijzer in je lichaam opgenomen dan anders het geval zou zijn.

Wie gevarieerd eet en overigens gezond is, heeft weinig kans op een ernstig ijzertekort. Vegetariërs, veganisten, vrouwen met zware menstruaties en mensen die intensief aan sport doen, lopen meer kans op een ijzergebrek.

Een ijzergebrek kan met een eenvoudig bloedonderzoek worden opgespoord. Als niet duidelijk is waar de deficiëntie aan te wijten is, wordt gezocht naar een medische oorzaak. of een darmaandoening de oorzaak kan zijn. Zo kan er sprake zijn van een parasitaire worminfectie of een darmtumor.
Bij ouderen kan een ijzeranemie ontstaan door bijvoorbeeld chronische reuma, een of ontstekingen. In dergelijke gevallen heeft een behandeling met ijzerpreparaten geen zin. Sterker nog, dit kan zelfs schadelijk zijn.

Oplossingen voor een tekort aan ijzer

Met een voedingssupplement van ijzerpillen (ook wel staalpillen genoemd) kun je een ijzergebrek bestrijden. Let erop dat je geen supplement kiest waarmee je meer dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden (ADH) van de nutriënten zou slikken. Soms wordt ascorbinezuur (vitamine C) aan ijzertabletten toegevoegd om een betere opname in het bloed te bevorderen.

Sommige ijzerpreparaten worden door gereguleerde afgifte vertraagd in het lichaam opgenomen. Deze ‘slow release’-pillen zijn minder effectief, omdat ijzer vrijwel uitsluitend in het eerste deel van de darm wordt geresorbeerd . IJzerpillen met vertraagde afgifte hebben dus minder effect op het hemoglobinegehalte van het bloed. Bij deze tabletten met gereguleerde afgifte komt de ijzer pas vrij in de dikke darm, en die kan het ijzer slechts in zeer beperkte mate opnemen. Als je deze pillen slikt heb je in de praktijk niet minder last van bijwerkingen als maagpijn, diarree of constipatie dan bij de goedkopere tabletten.

Bedenk in dit verband dat een te hoog ijzergehalte schadelijk voor je lichaam is. In geval van medisch voorgeschreven ijzertabletten kun je erop vertrouwen dat de dosis op jouw persoonlijke situatie is afgestemd en dat jij je dankzij deze behandeling weer beter kan gaan voelen.
Als je steeds maar gauw moe bent en weinig energie hebt, is het altijd verstandig om eerst een arts te raadplegen voordat je voor zelfzorgmiddelen kiest.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 23 januari 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Moe en weinig energie?’

Dossier vermoeidheid

Dit artikel maakt deel uit van het dossier vermoeidheid.

Bronnen

  • Anemie door ijzergebrek, ijzerpreparaten; Farmacotherapeutisch Kompas; http://www.farmacotherapeutischkompas.nl/Inleidendeteksten/I/inl%20anemie%20door%20ijzergebrek%20ijzerpreparaten.asp?
  • IJzer; Voedingscentrum; http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/ijzer.aspx
  • Bloedarmoede; Wikipedia; http://nl.wikipedia.org/wiki/Bloedarmoede
  • Anemia; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Anemia
  • Iron deficiency anemia; Wikipedia http://en.wikipedia.org/wiki/Iron-deficiency_anemia