jun 292013
 

Kunnen bij patiënten die een hartinfarct hebben doorgemaakt,  injecties met eigen stamcellen de hoeveelheid littekenweefsel verminderen en daarmee de pompfunctie van het hart verbeteren? De resultaten van nieuw onderzoek in deze richting zijn hoopgevend. Zo loopt er een zogenaamd BAMI-onderzoek naar de mogelijk positieve resultaten van toediening van eigen beenmergcellen na een acuut hartinfarct. Er is echter nog een lange weg te gaan.

Hartaanval en littekenweefsel

Een hartinfarct ontstaat als het hart veel te weinig zuurstof krijgt, bijvoorbeeld doordat een bloedprop de toevoer van zuurstofrijk bloed naar het hart verhindert. Na een hartaanval ontstaat er littekenweefsel op de plaats van het infarct. Op die plaats kan het hart minder goed pompen omdat de hartspier daar is beschadigd. Op de plaats van het afgestorven gedeelte van de hartspier ontstaat dan littekenweefsel. Dat littekenweefsel maakt het rondpompen van het bloed door het hart extra moeilijk.

Voor hartpatiënten is het dus van groot belang als de hoeveelheid littekenweefsel beperkt blijft of kan worden verminderd. En dat het afgestorven spierweefsel zo mogelijk wordt vervangen door nieuw en gezond hartspierweefsel. Dat zou de pompkracht van het hart ten goede komen.

Het begin van nieuwe hoop voor hartpatiënten

Tekening van hart en bloedvaten in kaart gebracht.

Het menselijk cardiovasculair systeem in kaart gebracht

In het gerenommeerde medische vakblad The Lancet van 14 februari 2012 wordt verslag gedaan van een klein onderzoek naar de veiligheid van het gebruik van de eigen stamcellen van hartpatiënten om littekenvorming tegen te gaan.

De medische wetenschap is al langer op zoek naar manieren om het littekenweefsel te vervangen door pompend spierweefsel. Een van de veelbelovende ideeën is om hiervoor de eigen stamcellen van de hartpatiënt te gebruiken. Het voordeel van stamcellen is dat ze kunnen worden getransformeerd in elk willekeurig type andere gespecialiseerde cel, zoals hartspiercellen.

Deze stamcellen kunnen afkomstig zijn van het hart zelf, maar bijvoorbeeld ook van beenmerg.

Onderzoek van het Cedars-Sinai Heart Institute

In een kleinschalig onderzoek van het Cedars-Sinai Heart Institute is de veiligheid onderzocht van het gebruik van stamcellen van het eigen hart van patiënten die een hartinfarct hebben geahd. Onderzoek naar de veiligheid van een behandeling is het begin van een lange weg om te komen tot een medisch verantwoorde behandeling van de gevolgen van een hartaanval. Het gaat om een zogenaamd ‘fase-1-onderzoek’.

Dit is het tweede onderzoek naar de veiligheid van een behandeling van hartpatiënten met stamcellen. In november 2011 zijn al de resultaten gepubliceerd van een eerder veiligheidsonderzoek bij patiënten met hartfalen die een bypassoperatie ondergingen.

In het onderzoek waarover op 14 februari 2012 in The Lancet is gepubliceerd, zijn 25 patiënten met stamcellen in het hart geïnjecteerd. Daarbij nam het littekenweefsel af van 24% voorafgaande aan de behandeling tot 16% een half jaar later en 12% een heel jaar later. Uit de bevindingen komt naar voren dat dit littekenweefsel vervangen lijkt door gezond hartspierweefsel.

Eduardo Marban, lid van het onderzoeksteam, stelt dat het belangrijkste doel van het onderzoek weliswaar de veiligheid van de behandeling betrof, maar dat ook gezocht is naar bewijs dat de behandeling daadwerkelijk littekenweefsel doet verminderen en het afgestorven weefsel van de hartspier door gezond hartspierweefsel doet vervangen. Dat dit gelukt is, vormt een mijlpaal na een decennium van onderzoeken naar celtherapie voor patiënten die een hartinfarct hebben doorgemaakt.

Er is meer bewijs nodig voor de vaststelling van de veiligheid en de effectiviteit van deze experimentele behandeling, maar tot nu toe zijn de resultaten bijzonder bemoedigend.

BAMI-onderzoek

Met financiële steun van de Europese Commissie gaat in elf landen van Europa een grootschalig onderzoek van start onder 3.000 proefpersonen, waarbij de eigen stamcellen uit het beenmerg van patiënten binnen vijf dagen na een hartaanval in het hart worden geïnjecteerd. Dit wordt het BAMI-onderzoek genoemd. BAMI staat voor ‘Bone Marrow Cells in Acute Myocardial Infarction’ (dat wil zeggen, beenmergcellen bij een acuut hartinfarct).

Dit onderzoek is volgens de hoofdonderzoeker Mathur het eerste onderzoek waarbij zal worden gemeten of stamceltherapie de overlevingskans van hartpatiënten kan verbeteren. Kleinere onderzoeken met volwassen stamcellen zijn al eerder hoopgevend gebleken. Maar nu gaat het erom vast te stellen hoe het na twee jaar zit met de overlevingskans van hartpatiënten na injectie met stamcellen. De hoop is erop gevestigd dat deze stamcelinjecties de sterftekans bij hartaanvallen met 25% kunnen terugbrengen in Europa. Dat zou het leven van miljoenen hartpatiënten kunnen redden.

Dossier hart en vaten

Dit artikel maakt deel uit van het dossier hart en vaten.

Bronnen

  • Intracoronary cardiosphere-derived cells for heart regeneration after myocardial infarction (CADUCEUS): a prospective, randomised phase 1 trial; Raj R Makkar [et al.]; The Lancet, Early Online Publication, 14 februari 2012; http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2812%2960195-0/fulltext
  • Stem cells used to ‘heal’ heart attack scars; James Gallagher; http://www.bbc.co.uk/news/health-17012688
  • Largest ever heart stem cell studies get underway; Queen Mary, University of London; 2 december 2011; http://medicalxpress.com/news/2011-12-largest-heart-stem-cell-underway.html