Categorieën
Mondgezondheid

Ontstoken tandvlees en je kans op zwangerschap

Wil je snel zwanger worden? Duurt het langer dan je had verwacht of gehoopt voordat je in verwachting raakt? Er zijn diverse factoren die vertragend werken op de vervulling van je kinderwens. Een daarvan is ontstoken tandvlees. Wat is het verband tussen ontstekingen in de mond en het in verwachting raken en het verloop van je zwangerschap? Hoe ontdek je of je last hebt van ziek tandvlees (gingivitis of paradontitis)?

Omslag van het boek Vruchtbaarheid voor dummies
Vruchtbaarheid voor dummies (bol.com)

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Wat zijn de gevolgen van ontstoken tandvlees voor je lijf als geheel?

Bij ziek tandvlees kunnen ontstekingen leiden tot een kettingreactie die het normale functioneren van het lichaam verstoort. Zo zijn er al langere tijd verbanden bekend tussen: ziek tandvlees en diabetes type II, miskramen, vroeggeboorten, slechte spermakwaliteit en hartaandoeningen.
Naar onlangs is gebleken, kan ontstoken tandvlees er ook voor zorgen dat het langer duurt voordat je zwangerschapwens wordt vervuld.

Hoe weet je of je tandvlees ziek is?

Het probleem is dat ontsteking van het tandvlees (gingivitis) en zelfs ernstiger vormen als paradontitis (als ook het omringende steunweefsel van het tandvlees is aangetast) lang niet altijd door de patiënt wordt opgemerkt.

Sterker nog, ruim 90% van de patiënten weet niet eens dat er sprake is van paradontitis. Het punt is namelijk dat een patiënt vaak geen last heeft van pijn. Signalen dat er iets mis is, kun je van onder meer aan een of meer van de volgende symptomen afleiden:

  • rood en/of gezwollen tandvlees
  • bloedend en/of terugtrekkend tandvlees
  • losse of wiebelende tanden of kiezen
  • meer ruimte tussen de elementen of slinkend kaakbot
  • slechte adem of vieze smaak in de mond.

Paradontitis wordt veroorzaakt door veel voorkomende mondbacteriën. Komen deze bacteriën in je bloedbaan terecht? Dan kunnen ze tot ernstige gezondheidsklachten leiden.

Slechte mondgezondheid als vertragende factor voor zwangerschap

Vrouwen met een slechte mondgezondheid blijken in hun bloed markers te hebben die op ontstekingen wijzen. Dit is naar voren gekomen uit de zogenaamde SMILE-studie, een Australisch onderzoek van de University of Western Australia onder ongeveer 3500 vrouwen. Daarin stond de vraag centraal of ziek tandvlees invloed heeft op de kans van een vrouw om in verwachting te raken. Op 5 juli 2011 heeft de leider van dit onderzoek, professor Robert Hart, in het kader van de jaarlijkse conferentie van de European Society of Human Reproduction and Embryology, in Stockholm een lezing gehouden over de onderzoeksresultaten.

Andere belemmerende factoren voor zwangerschap

Het bijzondere aan dit onderzoek is dat het de eerste in zijn soort is. Uit de resultaten blijkt onder meer dat een slechte mondgezondheid de kans op zwangerschap net zo sterk vermindert als obesitas: gemiddeld duurt het ruim twee maanden langer voordat je in verwachting raakt. Ook bevestigt dit onderzoek andere, reeds in andere research vastgestelde, negatieve factoren voor de kans op zwangerschap. Te weten

In dit SMILE-onderzoek is overigens geen relatie geconstateerd tussen de kans op nagestreefde zwangerschap en de sociaaleconomische omstandigheden van de vrouw.

Volgens sommige deskundigen is er ook een verband tussen zwangerschap en bepaalde voeding.

Foto van onderkant van gezicht van jonge vrouw met gezond gebit en gezond tandvlees
gezonde tanden en kiezen en gezond tandvlees zijn bevorderlijk voor je totale welbevinden

Advies aan vrouwen die zwanger willen worden

Robert Hart adviseert vrouwen die graag een baby willen om eventuele tandvleesproblemen met hun tandarts te bespreken. In het algemeen zijn tandvleesproblemen namelijk eenvoudig en goed behandelbaar

Hij raadt concreet aan een bezoek aan de tandarts toe te voegen aan het actiepuntenlijstje voor je zwangerschapswens. En daarnaast adviseert hij om dagelijks extra te letten op je mondhygiëne (door zorgvuldig tandenpoetsen en flossen). De andere punten die op je actiepuntenlijstje thuishoren, omvatten onder meer: stoppen met roken en alcohol, werken aan een gezond gewicht, en innemen van foliumzuur.

Tandvleesproblemen, miskramen en vroeggeboorten

Tandvleesproblemen hebben niet alleen een uitwerking op het in verwachting kunnen raken, maar ook op het verloop van de zwangerschap zelf.

Tijdens de zwangerschap kunnen schommelende hormoonspiegels je kans op mondontstekingen vergroten.

Een zwangere vrouw die lijdt aan parodontitis, heeft 2 tot 7 keer zoveel risico van een vroeggeboorte of een kind met een laag geboortegewicht als andere zwangere vrouwen. Ook miskramen komen vaker voor.

Uit de bovengenoemde SMILE-studie kwam ook naar voren dat behandeling tegen tandvleesproblemen geen schadelijke gevolgen heeft voor de foetus of de aanstaande moeder.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, An Schrijfstra, op 13 januari 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Sneller zwanger worden dankzij gezond tandvlees

Dossier mondgezondheid

Dit artikel maakt deel uit van het dossier mondgezondheid.

Bronnen

  • Gum disease can increase the time it takes to become pregnant; lezing Roger Hart op 5 juli 2011; http://www.eshre.eu/membership/page.aspx/1355
  • ‘Floss for fertility’, women advised; Michelle Roberts Health; BBC-news; 5 juli 2011; http://www.bbc.co.uk/news/health-14026830
  • FAQ tandvlees.nl http://www.tandvlees.nl/faq.php
  • Uw gebit tijdens de zwangerschap; http://www.allesoverhetgebit.nl/mondgezondheid/uw-gebit-tijdens-de-zwangerschap

 

Categorieën
Voeding

Voeding en vruchtbaarheid

Hoe hangen vruchtbaarheid en voeding samen als het gaat om het uitblijven van de eisprong? Dat te veel weinig en te veel voeding de kans op zwangerschap bij een vrouw in de vruchtbare leeftijd verkleinen, is duidelijk: zowel bij ondergewicht als bij overgewicht (en obesitas) worden vrouwen moeilijker zwanger. Maar hoe zit het met de samenstelling van de voeding? Bestaat er zoiets als uitgekiende voeding als je problemen hebt met de eisprong en je je kans wilt vergroten om zwanger te worden.

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Omslag van het boek Vruchtbaarheid voor dummies
Vruchtbaarheid voor dummies (bol.com)

Wetenschappelijk onderzoek naar vruchtbaarheid en voeding

Onvruchtbaarheid kan leiden tot gevoelens van grote onzekerheid en machteloosheid. Bij ongeveer een op de acht paren raakt de vrouw moeilijk in verwachting. Volgens een grootschalig, wetenschappelijk onderzoek door de Amerikaanse Harvard-universiteit kan anders samengestelde voeding in sommige gevallen bijdragen aan het daadwerkelijk verhelpen van ongewenste kinderloosheid.

Boek The Fertility Diet

De resultaten van deze research naar onvruchtbaarheid bij de vrouw hebben in 2007 geleid tot publicatie van het boek The Fertility Diet door de artsen en wetenschappelijk onderzoekers Jorge E. Chavarro (hoofdauteur van het boek) en Walter C. Willett, en door de medisch auteur Patrick J. Skerrett.

Dit boek kreeg uitgebreide aandacht in de pers. Dit komt omdat het gebaseerd is op de resultaten van een grootschalig onderzoek van onder andere de arts en wetenschappelijk onderzoeker Walter Willett. De inzichten van deze nternationaal vooraanstaand hoogleraar voedingsleer en epidemiologie aan de Amerikaanse Harvard-universiteit wijken soms af van die van officiële voedingsbureaus. Maar in de ogen van andere gerenommeerde onderzoekers geldt hij als gezaghebbend.

Insulineresistentie en onvruchtbaarheid

In een (getranscribeerde) potcast van Scientific American’s Science Talk op 15 oktober 2008 meldt Walter Willett dat Jorge Chavarro, de hoofdauteur van dit boek, de hypothese had opgesteld dat insulineresistentie kan leiden tot onvruchtbaarheid. Deze veronderstelling is sindsdien door wetenschappelijk onderzoek bevestigd. Vervolgens is Chavarro ook veel andere kwesties rond voeding en vrouwelijke vruchtbaarheid gaan onderzoeken. Uiteindelijk ontstond het idee de onderzoeksuitkomsten in een boek samen te vatten voor iedereen die meer wil weten over de relatie tussen voeding en vruchtbaarheid.

Voor het observationele onderzoek zijn de gegevens van ongeveer 116.000 vrouwen uit de beroemde Nurses’ Health Study II gebruikt. Daarbij zijn de gegevens van ongeveer 19.000 vrouwen die zwanger wilden worden of zijn geworden over een periode van acht jaar gevolgd.

De onderzoekers keken naar wat deze verpleegkundigen als hun voedingspatroon hadden gemeld en naar hun daaropvolgende ervaringen met vruchtbaarheid. Bij de analyse is rekening gehouden met factoren zoals roken en andere aspecten die van invloed kunnen zijn op de kans om zwanger te worden.

De bevindingen uit het onderzoek zijn vergeleken met die van fysiologische onderzoeken en kleine gerandomiseerd gecontroleerde onderzoeken naar andere aandoeningen. Denk bijvoorbeeld aan het polycysteus-ovariumsyndroom, diabetes type 2 en het insulineresistentiesyndroom die ook door verstoringen van insuline en andere hormonen worden beïnvloed . Ook is sprake van consistentie met veel bestaande medische kennis.

Geen gerandomiseerd grootschalig wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk deugdelijke beschikbare gegevens over dit onderwerp zijn schaars. Het in het boek behandelde onderzoek is de eerste systematische research naar de voedingsgewoonten en vruchtbaarheid bij de mens.

Overigens was er geen sprake van een gerandomiseerd onderzoek onder een grote groep vrouwen. De onderzoekers wisten niet goed hoe zoiets op ethisch verantwoorde wijze zou kunnen worden uitgevoerd.

In dit verband wezen de onderzoekers op 21 december 2007 in hun reactie op een review in de New York Times er fijntjes op dat ook de als essentieel beschouwde aanbevelingen voor een gezonde levensstijl zoals niet roken, het vermijden van te veel zon op de huid, het eten van verzadigde en transvetten, het nemen van regelmatige lichaamsbeweging en het vermijden van overgewicht nooit in gerandomiseerd klinisch onderzoek zijn bewezen.

Voor welke vrouwen is er een grotere kans op zwangerschap?

Om valse hoop tegen te gaan: de aanbevelingen zijn slechts bedoeld om onvruchtbaarheid vanwege het uitblijven van de eisprong te voorkomen en te verhelpen. Volgens de onderzoekers is ten minste een kwart van de gevallen van onvruchtbaarheid het gevolg van afwezigheid van de eisprong.

In de transcriptie van het interview door Cynthia Graber in een podcast van de Scientific American op 15 oktober 2008 zegt Walter Willett zelfs dat in de Amerikaanse situatie naar zijn inschatting wel zo’n 60% of 70% van het aantal gevallen van onvruchtbaarheid bij de vrouw door een goed dieet en passend bewegingspatroon met succes kan worden behandeld.

De onderzoekers stellen duidelijk dat dit dieet géén verbetering kan bieden als de zwangerschap uitblijft vanwege fysieke belemmeringen zoals afwijkingen van de eileiders.

De onderstaande adviezen zijn gericht op die vormen van onvruchtbaarheid die theoretisch in beginsel met behulp van betere voeding kunnen worden behandeld. Uiteraard is het altijd verstandig bij vruchtbaarheidsproblemen een arts te raadplegen om na te gaan of een behandeling nodig of zinvol is en om begeleiding te krijgen.

Evenmin als in vitro (reageerbuisbevruchting) of andere behandelingsmethoden om een vrouw zwanger te maken, is dit dieet in alle gevallen succesvol. Maar het grote voordeel van deze voedingsadviezen is dat het opvolgen ervan weinig geld of inspanning kost, geen bijeffecten heeft en bovendien de gezondheid van het lichaam bevordert.

Traditioneel vruchtbaarheidsvoedsel – mythen en feiten

Voeding die traditioneel als vruchtbaarheidsvoedsel wordt beschouwd blijkt in werkelijkheid geen enkele positieve invloed te hebben op de kans op zwangerschap. Dat geldt voor oesters, champagne, knoflook, gingseng, kelp en yams (zoete aardappelen). Uit grootschalig wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat dit voedsel niet de vruchtbaarheid bij de vrouw bevordert.

Welke voeding helpt wel echt om je kans op zwangerschap te vergroten?

Wat bijvoorbeeld volgens de onderzoekers wel positief werkt op de kans om zwanger te worden zijn: volle granen, gezonde vetten en goede eiwitten. En, wellicht verrassend, zelfs af en toe een roomijsje.

De adviezen komen neer op:

Zet langzame koolhydraten op het menu

Vermijd het gebruik van geraffineerde koolhydraten en vooral suikerhoudende drankjes. Het eten van veel suikerhoudend voedsel en geraffineerde koolhydraten leidt volgens Walter Willett tot hoge pieken in de bloedglucose en tot een grote vraag van het lichaam naar insuline.

In de wetenschap is reeds langer bekend dat de extreme vorm van insulineresistentie die bij het polycysteus-ovariumsyndroom optreedt, zeer sterk samenhangt met onvruchtbaarheid, al is nog niet precies duidelijk wat het verband is.

Langzame, dus vezelrijke koolhydraten zoals volle granen, groenten, vers, ongeperst fruit en peulvruchten verbeteren de bloedsuiker- en insulinespiegels, en kunnen daardoor de vruchtbaarheid verhogen.

Vermijd transvetzuren

Transvetten komen onder meer voor in sommige sauzen en dressings, kant-en-klaarmaaltijden, gefrituurde producten, soep en toetjes uit de fabriek, margarine, zoutjes, koek en gebak en snoep.

Op sommige producten zoals zoutjes, koek en gebak uit de fabriek staat het gehalte aan transvet niet op het voedingsetiket, terwijl naar verwachting de hoeveelheid transvet in deze producten relatief hoog is.

Van transvet is bekend dat het de aderen doet dichtslibben en slecht is voor hart en bloedvaten. Daarnaast vormt het een van de risicofactoren voor diabetes type 2 en galblaasaandoeningen. Daarom is het van belang om zo weinig mogelijk transvet binnen te krijgen en waar mogelijk te vervangen door vloeibare, gezonde plantaardige olie.

Gebruik meer onverzadigde plantaardige olie

Vervang ongezonde vetzuren als transvet en verzadigde vetten zoveel mogelijk door meer enkelvoudig en meervoudig onverzadigde vetten. Deze gezonde plantaardige vetten verbeteren de gevoeligheid van het lichaam voor insuline en gaan ontstekingen tegen. Daardoor zijn ze heilzaam voor de vruchtbaarheid.

Kies vaker voor plantaardig eiwit

Plantaardige eiwitten kunnen bijdragen aan de opheffing van belemmeringen voor een zwangerschap.

Kies daarom in plaats van rood vlees dagelijks voor een portie peulvruchten zoals bonen of erwten, voor producten van sojabonen zoals tofu, en voor noten. Eet ook vaker noten en zaden.

Andere gezonde voeding

Ook wat kip of vis op zijn tijd kan een geschikte vervanging van rood vlees zijn. Ook koudwatervis zoals zalm en sardientjes bevatten gezond vet.

Drink volle melk in plaats van magere melk

De onderzoekers vermoeden (overigens met een slag om de arm, gezien de beperkte wetenschappelijke gegevens) dat magere melk de kans op onvruchtbaarheid vergroot.

Hun advies luidt: als je dagelijks melk drinkt en je wilt zwanger worden, kies dan liever voor een glas volle melk of een klein schaaltje roomijs of volle yoghurt. Op dat advies is een storm van kritiek losgebarsten. Een aantal vrouwen heeft in online reviews van het boek aangegeven dat het drinken van melk hun hormonale cyclus juist verstoort.

De onderzoekers hebben toegegeven dat hun onderzoek het eerste systematische onderzoek is waarin dit verband naar voren komt. Ze zouden meer onderzoek naar de aard van het verband toejuichen. Het vermoeden bestaat dat het oestrogeen en progresteron in de volle melk de zich ontwikkelende eicellen als het ware een extra zetje geven en daarmee de vrouw een betere kans op zwangerschap bieden. Deze hormonen ontbreken in magere melk. Misschien werken het androgeen en ander groeihormoon in magere melk nadelig op de kans op zwangerschap.

Overigens wijst Walter Willett er ook op dat vaststaat dat volle-zuivelproducten een hoger risico op borstkanker bij de vrouw in haar vruchtbare jaren opleveren en bij mannen een grotere kans op prostaatkanker. Toen hij in 2011 in Nederland was voor zijn lezing in het Erasmus MC in het kader van “Lof der Geneeskunst 2011” , vertelde hij dat hij, in afwachting van nader onderzoek naar de schadelijke effecten van melk, twee glazen melk of melkproducten per dag reeds als “veel” beschouwde.

Multivitaminepillen en foliumzuur

Uit een groot onderzoek naar vitamines en foliumzuur is naar voren gekomen dat inname hiervan het risico van neuraalbuiseffecten bij het ongeboren kind doet verminderen. Gedacht wordt aan een dagelijkse dosis van 400 microgram aan foliumzuur. De vrouwen die vitamines slikken, zouden overigens ook meer kans hebben op een tweeling.

Zorg voor volop plantaardig ijzer

Het lijkt erop dat plantaardig ijzer de vruchtbaarheid kan verhogen. Dergelijk ijzer zit bijvoorbeeld in volle granen, spinazie, pompoen, tomaten en rode bietjes.

Drink liever water dan andere drankjes

Water lijkt de gezondste drank te zijn. Koffie, thee en alcohol kun je voorafgaande aan de zwangerschap met mate drinken. Blijf liever uit de buurt van frisdrank met suiker: deze lijkt negatief te werken op de eisprong.

De uitkomsten van de verschillende onderzoeken naar de werking van naar koffie en thee lopen om nog onduidelijke redenen uiteen van enigszins nadelig tot enigszins gunstig. Uit sommige studies blijkt dat koffie de insulineresistentie verkleint en daardoor een gunstige invloed op de vruchtbaarheid heeft.

De onderzoekers achten het mogelijk dat de positieve en negatieve gevolgen van koffie en thee tegen elkaar wegvallen. Daarom luidt het advies: wees matig met koffie en thee als je zwanger wilt raken.

Andere tips om sneller zwanger te worden

Werk aan een goed gewicht voor zwangerschap

Een gezond gewicht is een zeer belangrijke factor: te dun is niet goed en te dik evenmin. Zowel ondergewicht als overgewicht kunnen de menstruatiecyclus of ovulatie (eisprong) verstoren.

Als je zwanger wilt worden, is volgens de onderzoekers een BMI van 20-24 ideaal. Maar volgens hen helpt het al als je kans ziet je gewicht een beetje in de gewenste richting te sturen.

Leid een gezond en actief leven als je zwanger wilt raken

Als je weinig beweegt, kan wat extra dagelijkse lichaamsbeweging je vruchtbaarheid helpen vergroten.

Maar overdrijf niet: vooral als je wat lichter weegt, kan te veel lichaamsbeweging de eisprong belemmeren en daarmee je kansen op het krijgen van een baby verkleinen.

Wel zou uit het onderzoek zijn gebleken dat een matig niveau van fysieke activiteit buitengewoon gunstig kan werken op de kans op zwangerschap.

Wie bovenstaande tien tips in acht neemt, zou volgens de onderzoekers zijn gezondheid bevorderen, en in het geval van een vrouw die in verwachting wenst te raken, in een aantal gevallen de kans op zwangerschap vergroten.

Overigens, wist je al dat ziek tandvlees belemmerend werkt op je kans om in verwachting te raken?

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, An Schrijfstra, op 5 november 2011 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Vruchtbaarheid en voeding’.

Dossier voeding

Dit artikel maakt deel uit van het dossier voeding.

Bronnen

  • More Than Pickles and Ice Cream: The Link Between Diet and Fertility ; transcript van een podcastinterview van Cynthia Graber met Walter Willett voor de Scientific American op 15 oktober 2008; http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=more-than-pickles-and-ice-cream-the-08-10-15
  • Follow the Fertility Diet; Newsletter Harvard, mei 2009 in: http://www.health.harvard.edu/newsletters/Harvard_Mental_Health_Letter/2009/May/Follow-Fertility-Diet
  • Veel melk drinken vergroot kans op kanker; redactie Volkskrant op 22 september 2011; http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2672/Wetenschap-Gezondheid/article/detail/2923124/2011/09/22/Veel-melk-drinken-vergroot-kans-op-kanker.dhtml
  • Can a ‘Fertility Diet’ Get You Pregnant?; Tara Parker-Pope; New York Times op 18 december 2007; http://www.nytimes.com/2007/12/18/health/nutrition/18well.html
  • 73. Reactie van de auteurs van The Fertility Diet op December 21, 2007 12:05 aanTara Parker-Pope op haar bovengenoemd artikel; in http://well.blogs.nytimes.com/2007/12/17/the-fertility-diet-help-or-hype/?apage=3#comments
  • Transvet; wikipedia; http://nl.wikipedia.org/wiki/Transvet