mei 152016
 

Lang niet alle manieren van kinderen om hun ouders te beïnvloeden, zijn vormen van manipulatief gedrag. Jongens en meisjes beginnen al heel vroeg in hun leven manieren te zoeken om hun vader of moeder om hun vinger te winden. Kinderen zijn doorgaans meesters in het ontdekken van wat de zwakke plekken van hun ouders zijn en hoe ze hun vader of moeder het beste kunnen beïnvloeden. Wanneer is sprake van onschuldige beïnvloeding (of onschuldig ‘inpakken’) en wanneer van manipulatief gedrag? Hoe herken je het verschil?

Foto van meisjespop die met touwtjes wordt bediend. Het is niet altijd direct duidelijk of iemand je op een vrij onschuldige manier probeert in te pakken of probeert je te manipuleren

Herken je het gevoel dat je wordt gemanipuleerd?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Onschuldige manieren en minder onschuldige manieren van beïnvloeden

Een kind kan op beminnelijke wijze of door vervelend gedrag proberen zijn zin te krijgen.

Beminnelijk gedrag, bijvoorbeeld het inzetten van charme, ook wel ‘inpakken’ genoemd, kan een onschuldige manier van beïnvloeding zijn. Maar hetzelfde gedrag kan onder bepaalde omstandigheden eerder een vorm van manipuleren zijn.

Een kind dat met behulp van vervelend gedrag probeert zijn zin door te drijven, is altijd manipulatief bezig.

‘Inpakken’:Charme als onschuldig beïnvloedingsmiddel of als manipulatiemiddel?

Charme als onschuldig beïnvloedingsmiddel

Er is geen sprake van manipulatie als een kind zonder bijzondere gedragsproblemen bijvoorbeeld graag op balletles of muziekles wil en daarom enkele dagen spontaan extra hulpvaardig in het huishouden is. Het kind biedt bijvoorbeeld spontaan aan de afwas te doen of af te drogen, of wat andere huishoudelijke klussen te verrichten.

Dergelijk gedrag kan eenvoudig een charmante en onschuldige manier zijn om jou extra gunstig te stemmen. Het kind vermoedt dat het een kans maakt om op balletles of muziekles te mogen en wil die kans graag zo groot mogelijk maken.

Er is wel sprake van een (charmante) poging tot beïnvloeding, maar niet tot manipulatie. Immers, het kind heeft in dit geval niet als doel iets te mogen, wat anders verboden zou zijn en evenmin iets te niet te hoeven, wat het in andere gevallen zou moeten doen.

Charme om te manipuleren

Een kind met gedragsproblemen dat ineens overmatig lief en gehoorzaam is, kan het wapen van de charme hebben ontdekt. Het hoopt dan met zijn tijdelijk lieve en gehoorzame gedrag voor elkaar te krijgen dat het iets mag wat hem anders zou worden verboden of dat het iets niet hoeft wat het anders zou moeten doen. Het kind probeert je langs een relatief onschuldige weg ‘in te pakken.’

Misschien wil het kind op een doordeweekse dag naar een laat tv-programma kijken in plaats van op de normale tijd naar bed te moeten gaan. Het kind weet dat jij wilt dat het altijd de volgende dag fit op school is en dat het daarom doordeweeks op een vaste, vroege tijd naar bed moet. Het (tijdelijk) lieve en gehoorzame gedrag is dan een vorm van manipulatie.

Als een kind zijn charme inzet om voor iets toestemming van zijn ene ouder te krijgen, terwijl het weet dat de andere ouder erop tegen is, is er altijd sprake van manipulatie.

Vervelend gedrag als beïnvloedingsmiddel

Vervelend gedrag van een kind is niet altijd bedoeld als beïnvloedingsmiddel. Een kind dat al mopperend aan een opgedragen taak begint, of de deur achter zich dichtslaat om op zijn kamer huiswerk te gaan maken, doet dit niet om te manipuleren, maar slechts om zijn frustratie af te reageren.

Een kind dat met behulp van vervelend gedrag probeert zijn zin door te drijven, is wel aan het manipuleren. In wezen probeert het kind te zeggen: ‘Doe mijn zin, want anders wordt het hier erg ongezellig.’

Het is belangrijk dat je als ouder of verzorger tijdig herkent dat het kind op deze manier de strijd om de macht wil aangaan. Want als er eenmaal een machtsstrijd tussen het kind en zijn ouders of verzorgers woedt, is daar niet makkelijk een eind aan te maken. Het kind probeert dan met verbaal of lichamelijk geweld een ouder of verzorger te bewegen om hem zijn zin te geven.

Wie om van het gedoe af te zijn, aan de eisen van het kind toegeeft, nodigt dit kind feitelijk uit om een volgende keer nog harder tekeer te gaan om de eigen zin door te drijven. Als ouder of verzorger toegeeft aan dergelijke druk van een kind heeft dat op de lange duur dus een averechts effect. De pogingen tot dwingelandij van de jongen of het meisje worden er alleen maar heftiger door.

Manipuleren in de praktijk

foto van mannetjespop die door touwtjes wordt bestuurd

Zowel vaders als moeders kunnen het slachtoffer van manipulerende kinderen worden

Het kind uit het voorbeeld hierboven, dat op een doordeweekse dag naar een laat tv-programma wil kijken in plaats van op de normale tijd naar bed te gaan, probeert het eerst met charme. In dat geval is het misschien al een dag of enkele uren vóór die tv-uitzending ongewoon lief en gehoorzaam.

Nadat het kind jou heeft gemeld dat het die avond naar het late programma wil kijken, vertel je het dat het op de normale tijd naar bed moet, omdat het de volgende dag immers fit op school moet zijn. Het kind beseft dat het met zijn charme niet zijn doel heeft bereikt en gaat nu vervelend doen. Het kind verheft zijn stem en gaat misschien op je schelden of wordt emotioneel.

Misschien ben je geneigd dit gedrag van je zoontje of dochtertje te interpreteren als boosheid of frustratie. Of misschien zelfs als onvermogen van je kind om met stress om te gaan. Maar in wezen is het een poging van je kind om jou te manipuleren en de macht van je over te nemen.

Het kind denkt dat hoe harder het tekeer gaat, des te meer macht het over de situatie krijgt. Daarom is het van belang dat kinderen zo snel mogelijk van hun ouders leren dat ze met manipuleren nooit krijgen wat ze willen en dat ze dus maar beter leren om met behulp van redelijke argumenten hun zaak te bepleiten.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 5 december 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Manipulatie of onschuldige beïnvloeding door het kind?’

Dossier manipulatie

Dit artikel maakt deel uit van het dossier manipulatie. Andere artikelen in dit dossier hebben bijvoorbeeld betrekking op het jezelf beschermen tegen manipulerende personen of het manipulerend gedrag bij kinderen begrijpen en tegengaan.

Bronnen

  • Psychological manipulation; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation
  • Masters of Manipulation: How Kids Control You With Behavior; James Lehman; http://www.empoweringparents.com/Manipulative-Child-Behavior-How-Kids-Control-You-With-Behavior.php
  • Red flags and how to break the cycle; Marnie Winston-Macauley; http://www.aish.com/f/p/The_Manipulative_Child.html
  • Dealing With Manipulative Children; Elizabeth Danish; http://www.healthguidance.org/entry/16363/1/Dealing-With-Manipulative-Children.html