mei 162016
 

Wat zijn effectieve tips als je het gedrag van een manipulatief kind wilt aanpakken? Het geheim van een succesvolle benadering schuilt in een consequente houding tegenover het manipulerende gedrag van de jongen of het meisje. Dat is algemeen bekend. Maar hoe doe je dat concreet in de praktijk? En hoe pak je het probleem aan als het kind alle registers van vervelende gedrag opentrekt?

Foto van meisjespop die met touwtjes wordt bediend.

Als je je consequent blijft opstellen tegenover je kind, stopt het uiteindelijk met jou te manipuleren

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Nee is nee en ja is ja

Trekt je kind alle registers open met jammeren, huilen, mokken, lang zwijgen, werken op je schuldgevoel, regelrechte beschuldigingen of valse beloftes? Dan is het vaak lastig om emotioneel onaangedaan te blijven en vast te houden aan je standpunt. Toch is dat de beste manier om op een verhit kind te reageren.

Maak duidelijk dat als jij het kind hebt gezegd om iets te doen of juist niet te doen, dat daarmee de discussie klaar is. Gaat je zoon of dochter door met zeuren? Dan negeer je dat gedrag of je stuurt hem of haar naar zijn eigen kamer. Wees consequent, zodat het kind uiteindelijk begrijpt dat ‘nee, ‘nee’is en ‘ja’, ‘ja’. Hierna volgen enkele praktijksituaties en tips voor de benadering van het manipulerende kind.

Stel niet de wens van het manipulerende kind, maar diens ongewenste gedrag centraal

Wees op je hoede wanneer een kind op jouw ‘nee’ reageert met stemverheffing of ander ongewenst gedrag. Het probeert met intimiderend gedrag jouw macht over hem in te perken. Het kind gelooft dat als het maar genoeg registers opentrekt, jij het uiteindelijk wel zijn zin zal geven. Deze overtuiging is vermoedelijk gebaseerd op een eerder succes met deze strategie.

In elk geval kun je het kind niet alsnog zijn zin geven, zonder het impliciet uit te nodigen om voortaan vaker deze succesvol gebleken strategie tegen jou in te zetten. Zorg in elk geval ervoor dat de rest van de discussie niet meer gaat over de wens van het kind, maar over diens ongewenste gedrag in jouw richting.

Voorkom dat een manipulerend kind zijn ouders tegen elkaar uitspeelt

Kinderen voelen haarfijn aan wie van hun ouders het eerst geneigd is om aan hun wensen toe te geven. Daarom is het van belang dat ouders onderling duidelijke afspraken maken over wat een kind mag en wat niet. Het gaat dan bijvoorbeeld om vragen als:

  • Moet al het huiswerk af zijn voordat het kind iets voor zichzelf gaat doen (bijvoorbeeld een stripboek lezen, een videospelletje doen of over het internet surfen).
  • Hoe laat moet het kind door de week uiterlijk naar bed en hoe laat in het weekend?

Het manipulerende kind probeert de in zijn ogen zwakste ouder te verleiden om toestemming te geven tot iets waarvan hij weet dat de andere ouder het hem zou weigeren. Als verleidingstactiek past het of overmatige charme of vervelend gedrag toe. Trap er niet in, ook niet als het kind huilt, jammert of vreselijk tekeer gaat. Dergelijk gedrag vormt namelijk onderdeel van zijn manipulatieve aanpak.

Kinderen weten feilloos de zwakke plekken van hun ouders te vinden en hoe ze die kunnen uitbuiten. Sommige ouders smelten als een kind zich lief gedraagt. Andere ouders willen geen onrust in huis (‘Wat zullen de buren wel niet denken?’) en zijn geneigd aan de (onverstandige) wensen van het kind toe te geven.

Hoor je als moeder weleens een zin als: ’Maar het mocht van papa!’? Of als vader: ‘Maar het mocht van mama!’? Dan weet je dat het tijd is om met je partner betere afspraken over de opvoeding te maken.

Zeg nooit: ’Ik praat er wel met je vader/moeder over’

Wat doe je als je vermoedt of weet dat de andere ouder het ergens niet mee eens is, terwijl je het zelf allemaal niet zo belangrijk vindt? In elk geval zeg je dan nooit: ‘Ik praat er wel over met je vader”(als je de moeder van het kind bent).

Houd de kinderen helemaal buiten alle afspraken die je als ouders maakt over de dingen die jullie kinderen wel of niet mogen doen. Laat je kind nooit weten dat zijn ouders verschillend denken over dit soort dingen: dat is een open uitnodiging aan het kind om zijn ouders tegen elkaar uit te spelen.

Concrete tips om door een consequente houding manipulerend gedrag in de praktijk in te dammen

Om te beginnen: doorbreek ongewenste gedragspatroon van het kind. Wat je als eerste kunt doen, is iets te zeggen in de trant van: ‘Zolang je met stemverheffing spreekt, valt er verder niet te praten.’ Of: ‘Met bedreigingen bereik je niets.’

Werkt een verzoek om met het manipulatieve gedrag te stoppen niet? Of wil het kind niet luisteren? Stuur het dan bijvoorbeeld naar zijn kamer. Of je gaat zelf naar een andere ruimte met de woorden: ‘Als je weer rustig bent, kunnen we verder praten.’

Voor effectieve manipulaties zijn immers twee personen nodig: een persoon die manipuleert en een ander die dit gedrag ondergaat. Zorg dus voor een afkoelingsperiode door het kind naar een andere ruimte te sturen of door zelf naar een andere ruimte te gaan. Laat het kind kalmeren tot het rustig genoeg is om naar je te luisteren.

Ben je zelf onverstoorbaar genoeg? Dan kun je eventueel aan het intussen weer afgekoelde kind op neutrale toon vragen: ‘Probeer je me te pesten?’ Of ‘Is dit een poging om me te intimideren?’

Dergelijke vragen stel je maar liever niet als je opgefokt bent. Want dan kan het kind je vraag als een uitdaging opvatten. Een dergelijke vraag, mits op een rustige manier gesteld, maakt het kind duidelijk waarmee het bezig is, namelijk dat hij aan het pesten is en dat dit een erg onhandige aanpak is om een wens te doen vervullen. Ook snapt het kind dan hoe jij zijn gedrag ervaart. Doordat je  zijn ongewenste gedrag benoemt, verliest dat gedrag wat van zijn potentiële kracht. Met een beetje geluk beseft het kind dan dat het gesprek niet meer gaat over het late tv-programma, maar over zijn manier van doen en dat hij langs die weg dus niet zijn zin kan doordrijven.

Als het kind doodleuk antwoordt dat hij je inderdaad aan het pesten is, kun je het bijvoorbeeld uitleggen dat dit niet een effectieve manier is om zijn probleem op te lossen. Als het kind je meldt dat het niet aan het pesten is, vraag je het om wat minder luid te spreken.

Vertel het kind tenslotte welk gedrag je van hem verwacht (‘je kunt nu je huiswerk maken / je kamer opruimen / …’. Eventueel kun je een andere activiteit voorstellen of verder gaan met waarmee jullie bezig waren voordat het ongewenste gedrag ontstond.

Geduld en incasseringsvermogen

De hierboven genoemde praktische ktips zijn simpel en effectief. Houd er echter rekening mee dat het volgen van die tips in het begin niet gemakkelijk zal zijn. Waarschijnlijk reageert je kind in het begin boos, obstinaat of op een andere manier vervelend. Je hebt dan veel geduld en incasseringsvermogen nodig.

Als je consequent weigert toe te geven aan de eisen van het kind, dan leert het na enige tijd dat vervelend gedrag niet loont. Waar alles om draait, is dat het kind leert inzien dat hij met manipuleren niet zijn doel kan bereiken. Sterker nog, dat manipulatief gedrag averechts werkt. Dat inzicht maakt de weg voor hem vrij om een begin te maken met effectievere manieren van communiceren.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 6 december 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Tips om het gedrag van een manipulerend kind te sturen.’

Dossier manipulatie

Dit artikel maakt deel uit van het dossier manipulatie. Andere artikelen in dit dossier hebben bijvoorbeeld betrekking op het jezelf beschermen tegen manipulerende personen of het manipulerend gedrag bij kinderen begrijpen en tegengaan.

Bronnen

  • Psychological manipulation; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation
  • Masters of Manipulation: How Kids Control You With Behavior; James Lehman; http://www.empoweringparents.com/Manipulative-Child-Behavior-How-Kids-Control-You-With-Behavior.php
  • Red flags and how to break the cycle; Marnie Winston-Macauley; http://www.aish.com/f/p/The_Manipulative_Child.html
  • Dealing With Manipulative Children; Elizabeth Danish; http://www.healthguidance.org/entry/16363/1/Dealing-With-Manipulative-Children.html