mei 132016
 

Manipulerend gedrag bij kinderen vraagt een andere aanpak dan dergelijk vervelend gedrag bij volwassenen. Terwijl manipulerende volwassenen in feite machtsspelletjes spelen, gaat het bij kinderen vaak om vermijdingsgedrag. Als je de situaties herkent, waarin het kind manipuleert, wordt het gemakkelijker het ongewenste gedrag bij te sturen.  Hoe pas je in dit verband de vier elementen ‘wanneer’, ‘waar’ , ‘wie’ en ‘wat’ toe?  Heeft het zin  een kind vraagt waarom het  bepaald vervelend gedrag vertoont? En hoe kun je het manipuleren door een kind zoveel mogelijk beperken?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Foto van meisjespop die met touwtjes wordt bediend.

Herken je het gevoel dat je machteloos staat tegenover een manipulerend persoon?

Zoek het wanneer, waar, wie en wat van het manipulerende kind uit

Als je weet wat de achtergrond van het manipulerende gedrag van je kind is, kun je diens ongewenste gedrag soms gemakkelijker bijsturen.

Centraal staan de volgende vragen

Wanneer vertoont het kind manipulerend gedrag?

Sommige kinderen vertonen alleen op bepaalde dagen van de week of tijdstippen van de dag vervelend gedrag. Misschien probeert je kind alleen te manipuleren als het tijd is voor het huiswerk, voor een helpende hand in huis, als het tv kijkt of als het bedtijd is?

Kijk of je manieren kunt vinden waarop je dit gedrag kunt voorkomen. Misschien is het kind bang in het donker. In dat geval kun je een geruststellend nachtlampje op zijn kamer laten branden. Met een beetje geluk pleegt het kind dan minder verzet als het naar bed moet.

Waar wil het kind niet of juist wel naartoe?

Probeert een kind jou te manipuleren? Vaak gaat dat om plekken waar het niet naar toe wil. Wil je kind niet naar school? Probeer dan te ontdekken of daar iets bijzonders is gebeurd waarover je nog niet hebt gehoord.

Denk je een patroon te herkennen? Praat erover met het kind en probeer de kern van het echte probleem te achterhalen en aan te pakken. Vaak is er in dit soort gevallen bij het kind niet of nauwelijks sprake van manipuleren om meer macht binnen het gezin te krijgen, maar van vermijdingsgedrag. Pas je reactie aan al naar gelang de oorzaak van het ongewenste gedrag.

Wie probeert het kind te manipuleren?

Probeert je kind alleen bepaalde mensen te manipuleren? Bijvoorbeeld wel jou, maar niet je partner, of omgekeerd?

Als je als ouder (of opvoeder) niet toegeeft aan manipulerend gedrag, blijft dit gedrag uiteindelijk weg. Heeft een van de ouders de neiging om toe te geven, vaak om ‘van het gezeur af te zijn’, dan is dit de ouder die last van het manipulerende gedrag blijft houden.

Wat roept telkens weer het manipulerende gedrag op?

Soms is het steeds weer dezelfde kwestie die het manipulerend gedrag van het kind oproept. Is dat de warme maaltijd, bedtijd of misschien telkens als jullie bij kennissen op bezoek gaan en het kind mee moet?

Probeer te bespreken wat het kind dwarszit. Doe dat niet op het moment dat het kind nog heftig aan het manipuleren is of als zijn hoofd niet ernaar staat om naar jou te luisteren, maar wanneer het kind weer kalm is. Eventueel kun je daarna nieuwe regels vaststellen of afspreken (en daaraan natuurlijk ook consequent vasthouden).

Heeft het zin om aan het kind naar het ‘waarom’ van zijn gedrag te vragen?

Je kunt bovengenoemde vragen beantwoorden met behulp van je eigen waarnemingen en/of die van mensen uit de omgeving van het kind. Daarnaast kun je je kind zelf vragen naar het waarom van zijn gedrag.

Van groot belang is wel dat op momenten waarop het kind manipuleert, je uitsluitend met hem over zijn manipulerende gedrag spreekt. Trap dus niet in de valkuil dat je gaat onderhandelen over de kwestie waarmee het kind je probeert te manipuleren. Trap je wel in die valkuil, dan houd je zelf het ongewenste gedrag van je kind in stand. Als je toch over de kwestie zelf wilt spreken, doe dat dan op een moment dat het kind rustig genoeg is om naar je te luisteren en je vragen te beantwoorden.

Sommige deskundigen betwijfelen of het zinvol is om aan je kind te vragen hoe het komt dat het manipulerend gedrag vertoont. Veel kinderen (en dat geldt ook voor volwassenen) weten namelijk niet of niet goed waarom ze iets doen. Bovendien heeft een kind vaak het gevoel dat het een antwoord moet zijn dat je graag wilt horen. Het kind meldt dan niet de echte reden voor zijn gedrag, maar bedenkt een oorzaak of reden die naar zijn verwachting de minste kans op straf oplevert.

Niettemin kan het waardevol voor een kind (en natuurlijk ook voor een volwassene) zijn om eens stil te staan bij het eigen gedrag. Dit zich afvragen wat de achtergrond van bepaalde gedragingen zijn, helpt het kind om zelfinzicht te ontwikkelen.

Bovendien kan het voor jou als ouder zinvol zijn om na te gaan in hoeverre het antwoord van het kind aansluit op je eigen veronderstellingen over de achtergrond van het ongewenste gedrag.

Vragen wat het kind dwarszit, leidt soms tot de oplossing van het probleem

Doorgaans kunnen wat oudere kinderen, maar vaak ook de wat jongere kinderen duidelijk maken wat hen flink dwarszit.

Weigering om schoenen aan te trekken

Stel dat je dochter of zoon weigert om zijn schoenen aan te trekken. Daarbij maakt het flink stampij en gilt: ‘Ik wil die rotschoenen niet aan.’
Vraag je naar het ‘waarom’, dan krijg je misschien als antwoord: ‘Omdat ze zo krap zitten’. In dat geval weet je dat een grotere maat schoenen mogelijk de oplossing is.

Weigering om naar school te gaan

Neem de situatie dat een kind alle registers opentrekt omdat het niet naar school toe wil. Voordat je je kind vertelt dat het geen keus heeft, maar toch naar school moet, vraag je naar de achtergrond van zijn weigering.

Als je kind dan zegt: ‘Omdat een grote jongen mij steeds zo hard schopt op het schoolplein’, weet je dat het tijd is dat je contact opneemt met de school en eventueel ook met de ouders van het schoppende kind. In zo’n geval kun je door de situatie van het kind te verbeteren, diens tegenzin om naar school te gaan, verminderen.

Weigering om huiswerk te maken

Misschien is een van jouw regels dat het kind pas na het maken van zijn huiswerk iets voor zichzelf mag gaan doen. Mogelijk werkte die regel vroeger uitstekend voor jou, maar dat wil nog niet zeggen dat die volgorde ook voor je eigen kind geschikt is .

Vraag je kind naar de reden van zijn weigering. Misschien is het kind doodmoe na een dag op school. Dan is het voor hem prettig als het eerst wat kan uitrusten of even op een andere manier de knop kan omzetten, bijvoorbeeld door eerst wat buiten te gaan spelen of in een spannend boek te lezen.

Met een beetje geluk wil het kind daarna, al dan niet na enig aandringen wel aan zijn huiswerk beginnen. In zo’n geval is het zinvol om een eerdere regel over het huiswerk maken aan te passen en het kind eerst wat tijd te gunnen om weer energie op te doen.

Maak hierbij wel goed duidelijk hoe laat het kind uiterlijk aan het huiswerk moet beginnen. Let er wel op dat het kind niet pas kort voor bedtijd aan zijn huiswerk gaat werken, want dan is de kans reëel dat vermoeidheid zijn prestaties negatief beïnvloedt.

Weigering om alleen met de babysitter thuis te blijven

Wil je kind niet dat de babysitter op hem past als je een avondje uitgaat? Dan is het van belang om te weten wat achter dat verzet steekt. Heeft het angst voor onbekende situaties? Kan die babysitter zijn handen niet thuis houden? Of is er nog iets anders aan de hand?

De beste antwoorden krijg je als je open vragen stelt. Vragen die het kind met ‘ja’ of ‘nee’ kan beantwoorden, zijn vaak al te gekleurd door je eigen belevingswereld en door de wens van het kind om een ‘juist’ in plaats van een ‘waar’ antwoord te geven.

Als je het kind vraagt naar de achtergrond van zijn gedrag, let je natuurlijk niet alleen op wat het zegt en hoe het dat zegt, maar vooral ook op zijn lichaamstaal. Misschien herken je een bepaald patroon?

De informatie die je op deze manier van het kind krijgt, kun je ook afzetten tegen de informatie die je van andere mensen uit de omgeving van het kind te horen krijgt. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan een leerkracht, de vader of moeder van een vriendje van het kind of aan degene die regelmatig op het kind past.

Hoe meer je begrijpt van wat een kind beweegt, des te effectiever kun je reageren op diens manipulatieve gedrag, bijvoorbeeld door effectief grenzen te gaan stellen aan diens vervelende gedragingen.

Leer het kind dat fouten maken bij het leven hoort

Maak het kind duidelijk dat alle mensen weleens fouten maken. En dat dit nu eenmaal hoort bij het leven. Leer het kind begrijpen dat het niet slim is om uit angst voor straf te jokken over bepaalde dingen. Dan zal het minder vaak zijn toevlucht nemen tot halve of hele leugens, en vaker ervoor kiezen om de waarheid vertellen.

Dit inzicht over de waarde van het vertellen van de waarheid helpt het kind om een groter zelfvertrouwen te ontwikkelen, hetgeen zelf weer de basis is om op te groeien tot een evenwichtige volwassene.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 7 december 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Hoe herken je manipulatief gedrag?’

Dossier manipulatie

Dit artikel maakt deel uit van het dossier manipulatie.  Meer informatie  vind je onder meer in de artikelen met tips over  aanpakken  en  consequent blijven tegenover manipulerend gedrag van kinderen.   Kijk ook eens in het artikel Hoe bescherm je jezelf tegen manipulerende personen?

Bronnen

  • Psychological manipulation; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation
  • Masters of Manipulation: How Kids Control You With Behavior; James Lehman; http://www.empoweringparents.com/Manipulative-Child-Behavior-How-Kids-Control-You-With-Behavior.php
  • Red flags and how to break the cycle; Marnie Winston-Macauley; http://www.aish.com/f/p/The_Manipulative_Child.html
  • Dealing With Manipulative Children; Elizabeth Danish; http://www.healthguidance.org/entry/16363/1/Dealing-With-Manipulative-Children.html