mei 162016
 

Word je met manipulerend gedrag in je omgeving geconfronteerd? Dan sta je voor de volgende vraag: probeert iemand jou telkens weer te manipuleren om zijn macht in jullie relatie te vergroten? Met andere woorden: heb je te maken met iemand die handelt uit machtswellust? Of manipuleert hij slechts af en toe bij wijze van (onhandige) vermijdingsstrategie om grip te krijgen op zijn angst, onzekerheid of nervositeit? Met andere woorden: heb je te maken met iemand die nog niet goed weet hoe hij effectief met bepaalde situaties kan omgaan?

Foto van meisjespop die met touwtjes wordt bediend.

Herken je het gevoel dat je gemanipuleerd wordt als was je een marionet?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Waarom kiest iemand voor manipulerend gedrag?

Manipulatie is een effectieve techniek om je zin door te drukken als je vermoedt dat dit via een andere strategie niet lukt. Mensen die deze techniek toepassen, benadelen daarmee hun medemens. Sommige mensen maken er een gewoonte van. Maar andere mensen manipuleren uitsluitend bij (hoge) uitzondering.

Heb je te maken met manipulatie? Dan is het van belang uit te zoeken of de persoon in kwestie dat zelden doet of juist vaak en of hij dat slechts doet om voor hem moeilijke kwesties te vermijden, dan wel dat hij dat vaak doet om zijn macht over jou te vergroten. In het eerste geval is niet of nauwelijks sprake van doortrapte boosaardigheid, maar in het tweede geval heb je te maken met een machtswellusteling.

De reden waarom iemand zijn toevlucht zoekt tot manipulatief gedrag kan van belang zijn voor je verdere relatie met die manipulerende persoon, vooral als het gaat om een manipulerend kind.

In het geval je met chronische manipulatie te maken hebt, kies je er doorgaans voor om de relatie met de betrokkene op een zo laag mogelijk pitje te zetten of zelfs geheel te verbreken. Maar als de persoon in kwestie slechts in bijzondere omstandigheden aan het manipuleren slaat, wil je de relatie met hem of haar mogelijk in stand houden.

Manipuleren als vermijdingsstrategie

In sommige gevallen heeft degene die manipuleert geen kwade bedoelingen, ook al is het effect van diens handelen nadelig voor anderen. Doorgaans is er dan sprake van een (onhandige) vermijdingsstrategie. Iemand probeert dan daarmee grip te krijgen op zijn angst of onzekerheid of ‘de zenuwen’. Dit laatste gebeurt vooral in nieuwe of stressvolle situaties.

Manipuleren met behulp van incidentele smoezen of routinematige smoezen?

Het hanteren van smoezen is een van de manieren waarop manipulatief gedrag tot uiting kan komen. Het is belangrijk onderscheid te maken tussen het hanteren van smoezen in het kader van een vermijdingsstrategie of als routinematige tactiek.

  • Zoekt iemand uitsluitend in uitzonderingssituaties zijn toevlucht tot een smoes? of
  • Maakt iemand er een gewoonte van om met allerlei smoesjes een situatie naar de hand te zetten?

Bijna iedereen is als kind weleens ‘schoolziek’ geweest of heeft uit examenvrees overwogen om ‘zich te verslapen’. Ook volwassenen bedenken weleens een opportunistische smoes (zoals ‘een griepje’) om bijvoorbeeld een tandartsafspraak of ziekenhuisafspraak op het laatste moment te kunnen verzetten.

Dankzij een vermijdingsstrategie kun je soms voorkomen dat je wordt geconfronteerd met een gevoel van mislukking, gezichtsverlies of ander ongemak zoals een rekening voor het zonder geldige redenen niet verschijnen voor een medische behandeling.

Het hanteren van bovengenoemde, incidentele vermijdingsstrategieën maken iemand uitdrukkelijk niet tot een manipulatief persoon. Dat wordt anders als iemand een gewoonte maakt van vermijdingsstrategieën in de vorm van het vertellen van smoezen of overgaat tot verbaal of fysiek geweld.

Manipuleren als gewoonte om iets voor elkaar te krijgen

foto van mannetjespop die door touwtjes wordt bestuurd

Zowel mannen als vrouwen kunnen het slachtoffer van manipulerende personen worden

Van manipuleren is sprake wanneer Iemand geregeld (dus niet bij wijze van uitzondering) een situatie naar zijn hand zet door te

  • jokken,
  • klagen, mokken of jammeren,
  • vleien,
  • langdurig zwijgen,
  • omkopen,
  • werken op andermans schuldgevoel of
  • pesten.

Deze chronisch manipulerende mensen slagen er vaak in voor korte tijd te krijgen ze willen, maar op de lange duur gaan ze lijden aan gevoelens van mislukking, frustratie en een gebrek aan zelfvertrouwen. Ook kunnen ze last krijgen van hun geweten. Verder gaan sommige manipulerende personen gebukt onder het wantrouwen of de minachting van hun omgeving. Uiteindelijk komt het erop neer dat niemand gelukkig wordt van een ongelijkwaardige relatie.

Ontwikkeling van vermijdende tot manipulerende kinderen

Heb je te maken met een manipulerend kind? Dan is het van belang om het ongewenste gedrag consequent een halt toe te roepen, ongeacht of het gaat om manipulatie uit gewoonte of bij wijze van uitzondering.

Sommige kinderen leren al op zeer jonge leeftijd dat ze met manipulatieve vermijdingsstrategieën ver kunnen komen. Dat gebeurt vooral wanneer hun ouders hun tactieken niet goed doorzien of wanneer ze om uiteenlopende redenen niet daadkrachtig genoeg ertegen optreden.

Deze kinderen krijgen later in hun leven vaak ernstige problemen tijdens hun opleiding of in werksituaties. Dit heeft te maken met het feit dat deze kinderen nooit hebben geleerd om adequaat om te gaan met hun gevoelens van angst en onzekerheid. Ze kunnen zich niet ontplooien tot evenwichtige volwassenen, maar blijven vastzitten in hun kinderlijke vermijdingsgewoonten. Dit maakt het ontwikkelen van echte vriendschap vrijwel onmogelijk.

Ook is de kans klein dat zij zichzelf een constructief doel stellen (zoals het kiezen van een hobby die de ontwikkeling van bepaalde vaardigheden vereist of het kiezen van een later uit te oefenen beroep waarvoor uitgebreide scholing nodig is). Als deze kinderen zich toch zo’n doel stellen, is de kans relatief klein dat ze er voldoende energie in steken om er een daadwerkelijk succes van te maken.

Door hun vermijdingsgedrag saboteren deze kinderen dus zichzelf. Veel van hen verlaten hun school zonder diploma of kunnen moeilijk een baan houden. Sommigen komen zelfs met justitie in aanraking. Het is dan ook van belang om in een zo vroeg mogelijk stadium te herkennen dat een kind manipulatieve neigingen heeft.

Als het manipuleren bij uitzondering plaatsvindt, kun je met consequent optreden het ongewenste gedrag tegengaan. Je roept dergelijk gedrag uiteindelijk een halt toe door, hoe vervelend het kind ook doet, nooit toe te geven aan diens eisen.

Als het kind chronisch manipuleert, is het zaak professionele hulp voor het kind te zoeken. Hoe eerder het manipulerende gedrag wordt herkend, des te beter kan het kind geholpen worden om betere strategieën te ontwikkelen om met angst en onzekerheid om te gaan.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 5 december 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Manipuleren bij wijze van uitzondering of uit gewoonte?’

Dossier manipulatie

Dit artikel maakt deel uit van het dossier manipulatie. Andere artikelen in dit dossier hebben bijvoorbeeld betrekking op het jezelf beschermen tegen manipulerende personen of het manipulerend gedrag bij kinderen begrijpen en tegengaan.

Bronnen

  • Psychological manipulation; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation
  • Masters of Manipulation: How Kids Control You With Behavior; James Lehman; http://www.empoweringparents.com/Manipulative-Child-Behavior-How-Kids-Control-You-With-Behavior.php
  • Red flags and how to break the cycle; Marnie Winston-Macauley; http://www.aish.com/f/p/The_Manipulative_Child.html
  • Dealing With Manipulative Children; Elizabeth Danish; http://www.healthguidance.org/entry/16363/1/Dealing-With-Manipulative-Children.html