jun 292016
 

Stel je je doorgaans toegeeflijk op tegenover dominante personen? En heb je het gevoel dat je meer emotionele energie in je contacten met je partner of vriend(en) investeert dan omgekeerd het geval is?  dan de andere mens. De ene persoon stelt zich dan bijvoorbeeld toegeeflijk op tegenover zijn of haar dominante partner. Of ben je gewend om een bepaalde andere persoon te ondersteunen zonder dat dit wederzijds is? Dan heb je te maken met ongelijkwaardige relaties. In dergelijke gevallen is het stellen van persoonlijke grenzen nog lastiger dan bij gelijkwaardige relaties. Dat komt doordat de nieuwe, door jou gestelde grenzen per definitie van invloed zijn op de aard van jullie onderlinge betrekkingen. Wat moet je weten als je vanuit een ongelijkwaardige relatie wilt gaan beginnen met het stellen van persoonlijke grenzen?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen:

Gezonde relaties en ongelijkwaardigheid

In een gezonde relatie zijn de partners in beginsel gelijkwaardig. Ieder investeert vanuit zijn of haar eigen specifieke mogelijkheden ongeveer evenveel emotionele energie in de relatie. In gezonde relaties worden ook elkaars persoonlijke grenzen gerespecteerd

Het gaat hierbij in wezen om een balans tussen ‘geven’ en ‘nemen’. Bij ongelijkwaardige relaties ‘geeft’ de een veel meer dan de ander (die voornamelijk ‘neemt’). Daarom is het essentieel dat je niet alleen je eigen grenzen stelt, maar ook dat je die grenzen van je relatie wilt respecteren.

Hoe herken je een ongelijkwaardige relatie?

Soms heb je misschien een ongemakkelijk gevoel in het gezelschap van bepaalde familieleden, vrienden, kennissen of collega’s. Je hebt dan het gevoel dat er ‘iets’ niet klopt, maar het is je nog niet concreet duidelijk welke van jouw persoonlijke grenzen worden overschreden. Dit is bijvoorbeeld het geval als je nog niet uitgebreid hebt nagedacht over de aard van jullie relatie of omdat het denken in termen van grenzen nog betrekkelijk nieuw voor je is.

De een zet zich harder in voor de relatie dan de ander

Merk je bijvoorbeeld dat iemand jou in een zodanige positie heeft gemanoeuvreerd dat jij je harder inspant om hem of haar te ondersteunen dan die persoon zelf moeite doet om zijn of haar verantwoordelijkheid ten opzichte van zichzelf of van jou te nemen? Dit soort ongelijkwaardige relaties vraagt namelijk om het stellen van concrete grenzen.

De een heeft het gevoel de ander te moeten ‘redden’

Hetzelfde geldt als jij het gevoel hebt gekregen dat je verplicht bent om een bepaalde persoon te ‘redden’. Bedenk dat je op die manier jezelf emotioneel uitput en de afhankelijkheid van die persoon in stand houdt.

Gebruik een vriend te veel alcohol? Dan is dat uitsluitend zijn verantwoordelijkheid en niet de jouwe. In plaats van bij hem te blijven en hem, als hij uiteindelijk ladderzat is, veilig thuis te brengen, kun je ervoor kiezen dat je zodra je vriend weer te veel drinkt, ergens anders heen te gaan en je af te vragen of je een dergelijke ongezonde relatie nog wel wilt voortzetten.

(On)gelijkwaardigheid bij toegeeflijk versus dominant gedrag

Theoretisch kan een gelijkwaardige relatie bestaan tussen iemand met een toegeeflijk karakter en iemand met een dominant karakter. Het evenwicht in de relatie hangt dan samen met een grote inzet van de dominante persoon om degene met het toegeeflijke karakter op verschillende terreinen te steunen bij het realiseren van zijn of haar doelen.

Het komt echter geregeld voor dat er een ongelijkwaardige relatie bestaat tussen twee mensen waarbij de een dominant is en de ander toegeeflijk. Stel dat je een toegeeflijk persoon bent met een neiging tot onderdanig gedrag. Dan is de kans reëel dat je in een of meer ongelijkwaardige relaties bent verwikkeld.

Dit komt omdat zowel jij als je relatie gewend zijn aan een patroon van toegeeflijkheid of onderdanigheid aan de ene kant en dominantie aan de andere kant. Een poging tot het stellen van grenzen, kan dan de relatie onder extra zware druk zetten.

Misschien dat je dominante relatie zich na het horen van de door jou gestelde grenzen, zich extra dominant, mogelijk zelfs op het randje van agressie gaat gedragen, in de hoop zijn dominante positie te kunnen behouden en net zoals tot dusver het geval was, zijn of haar eigen zin te blijven krijgen. Herhaal dan, zo rustig als je kunt, opnieuw je grenzen.

Krijg je later opnieuw met vervelend, dominant gedrag te maken? Dan ontstaat er een risico van escalatie. Weersta op dat moment de neiging om jezelf nog eens te herhalen, want dit is typisch een situatie waarin de beroemde ‘krassende-grammofoonplaat’-techniek een averechts effect kan hebben.

Wil je de relatie (nog) niet wilt verbreken? Houd er dan rekening mee dat je veel geduld nodig zal hebben om de dominante persoon te laten wennen aan het feit dat hij beter rekening met jou moet leren houden. Heb je echter te maken met agressie of andere vormen van misbruik? Dan kun je beter professionele hulp zoeken om de relatie op een veilige manier te kunnen verlaten

Ongelijkwaardige relaties en het stellen van grenzen

Heb je op een goed moment besloten om grenzen te stellen naar een familielid, vriend of collega met wie je een ongelijkwaardige relatie hebt? Weet dan dat dit onwennige situaties en sterke spanningen kan oproepen. Dat is niet alleen het geval als het gaat om een relatie van een onafhankelijk persoon met een afhankelijk persoon. Maar ook als het gaat om een dominant versus een toegeeflijk of zelfs onderdanig persoon.

Communiceert degene die gewend is om te ‘geven’ zijn persoonlijke grenzen aan degene die gewend is om te ‘nemen’? Dan betekent dit voor de laatste dat hij beter rekening zal moeten gaan houden met de eerste. Met andere woorden: door de gestelde grenzen krijgt de relatie een meer gelijkwaardig, dus evenwichtiger karakter. Dat wil zeggen, als degene die tot nu toe in de relatie het meest heeft ‘genomen’ zich wil inspannen om die grenzen na te leven. Wil deze dat niet? Dan is de waarschijnlijke consequentie dat er een eind aan de relatie komt.

Kun je door grenzen te stellen andere mensen veranderen?

Helaas is het onmogelijk dat je door het stellen van persoonlijke grenzen andere mensen daadwerkelijk kunt veranderen. Zijn mensen niet bereid je grenzen te respecteren? Dan is dat voor jou een gegeven. Mensen veranderen namelijk alleen als ze dat zelf willen. Je kunt niet verwachten dat als je maar voldoende druk uitoefent, je vriend, familielid of collega echt verandert. Weigert een bepaald persoon ander jouw grenzen te respecteren? Dan kun je alleen maar de contacten minimaliseren of helemaal verbreken. Dat maakt dan ruimte vrij tot het aangaan van gelijkwaardige, dus betere relaties.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 25 augustus 2013 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Ongelijkwaardige relaties en persoonlijke grenzen’.

Dossier assertiviteit

Dit artikel maakt deel uit van het dossier assertiviteit.

Bronnen

  • Setting boundaries; IIPFW; http://www.ipfw.edu/affiliates/assistance/selfhelp/relationship-settingboundaries.html
  • Setting boundaries; The Counseling Center of the University of Louisville; https://louisville.edu/counseling/prismold/mediation-topics/setting-boundaries.html
  • Setting Personal Boundaries; Clarke University http://www.clarke.edu/page.aspx?id=6508
  • Boundaries or Burnout; University of Wisconsin; www.uwrf.edu/…/ArticleBoundariesOrBurnout.pdf‎
  • Setting boundaries Appropriately: Assertiveness Training; Mark Dombeck, Ph.D. and Jolyn Wells-Moran, Ph.D.; CSN; http://www.csn.edu/PDFFiles/CAPS/Handouts/Assertiveness%20Training%20_Setting%20boundaries%20Appropriately.pdf