Categorieën
Manipulatie Opvoeding

Manipulerend gedrag bij kinderen begrijpen en tegengaan

Manipulerend gedrag bij kinderen vraagt een andere aanpak dan dergelijk vervelend gedrag bij volwassenen. Terwijl manipulerende volwassenen in feite machtsspelletjes spelen, gaat het bij kinderen vaak om vermijdingsgedrag. Als je de situaties herkent, waarin het kind manipuleert, wordt het gemakkelijker het ongewenste gedrag bij te sturen.  Hoe pas je in dit verband de vier elementen ‘wanneer’, ‘waar’ , ‘wie’ en ‘wat’ toe?  Heeft het zin  een kind vraagt waarom het  bepaald vervelend gedrag vertoont? En hoe kun je het manipuleren door een kind zoveel mogelijk beperken?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Foto van meisjespop die met touwtjes wordt bediend.
Herken je het gevoel dat je machteloos staat tegenover een manipulerend persoon?

Zoek het wanneer, waar, wie en wat van het manipulerende kind uit

Als je weet wat de achtergrond van het manipulerende gedrag van je kind is, kun je diens ongewenste gedrag soms gemakkelijker bijsturen.

Centraal staan de volgende vragen

Wanneer vertoont het kind manipulerend gedrag?

Sommige kinderen vertonen alleen op bepaalde dagen van de week of tijdstippen van de dag vervelend gedrag. Misschien probeert je kind alleen te manipuleren als het tijd is voor het huiswerk, voor een helpende hand in huis, als het tv kijkt of als het bedtijd is?

Kijk of je manieren kunt vinden waarop je dit gedrag kunt voorkomen. Misschien is het kind bang in het donker. In dat geval kun je een geruststellend nachtlampje op zijn kamer laten branden. Met een beetje geluk pleegt het kind dan minder verzet als het naar bed moet.

Waar wil het kind niet of juist wel naartoe?

Probeert een kind jou te manipuleren? Vaak gaat dat om plekken waar het niet naar toe wil. Wil je kind niet naar school? Probeer dan te ontdekken of daar iets bijzonders is gebeurd waarover je nog niet hebt gehoord.

Denk je een patroon te herkennen? Praat erover met het kind en probeer de kern van het echte probleem te achterhalen en aan te pakken. Vaak is er in dit soort gevallen bij het kind niet of nauwelijks sprake van manipuleren om meer macht binnen het gezin te krijgen, maar van vermijdingsgedrag. Pas je reactie aan al naar gelang de oorzaak van het ongewenste gedrag.

Wie probeert het kind te manipuleren?

Probeert je kind alleen bepaalde mensen te manipuleren? Bijvoorbeeld wel jou, maar niet je partner, of omgekeerd?

Als je als ouder (of opvoeder) niet toegeeft aan manipulerend gedrag, blijft dit gedrag uiteindelijk weg. Heeft een van de ouders de neiging om toe te geven, vaak om ‘van het gezeur af te zijn’, dan is dit de ouder die last van het manipulerende gedrag blijft houden.

Wat roept telkens weer het manipulerende gedrag op?

Soms is het steeds weer dezelfde kwestie die het manipulerend gedrag van het kind oproept. Is dat de warme maaltijd, bedtijd of misschien telkens als jullie bij kennissen op bezoek gaan en het kind mee moet?

Probeer te bespreken wat het kind dwarszit. Doe dat niet op het moment dat het kind nog heftig aan het manipuleren is of als zijn hoofd niet ernaar staat om naar jou te luisteren, maar wanneer het kind weer kalm is. Eventueel kun je daarna nieuwe regels vaststellen of afspreken (en daaraan natuurlijk ook consequent vasthouden).

Heeft het zin om aan het kind naar het ‘waarom’ van zijn gedrag te vragen?

Je kunt bovengenoemde vragen beantwoorden met behulp van je eigen waarnemingen en/of die van mensen uit de omgeving van het kind. Daarnaast kun je je kind zelf vragen naar het waarom van zijn gedrag.

Van groot belang is wel dat op momenten waarop het kind manipuleert, je uitsluitend met hem over zijn manipulerende gedrag spreekt. Trap dus niet in de valkuil dat je gaat onderhandelen over de kwestie waarmee het kind je probeert te manipuleren. Trap je wel in die valkuil, dan houd je zelf het ongewenste gedrag van je kind in stand. Als je toch over de kwestie zelf wilt spreken, doe dat dan op een moment dat het kind rustig genoeg is om naar je te luisteren en je vragen te beantwoorden.

Sommige deskundigen betwijfelen of het zinvol is om aan je kind te vragen hoe het komt dat het manipulerend gedrag vertoont. Veel kinderen (en dat geldt ook voor volwassenen) weten namelijk niet of niet goed waarom ze iets doen. Bovendien heeft een kind vaak het gevoel dat het een antwoord moet zijn dat je graag wilt horen. Het kind meldt dan niet de echte reden voor zijn gedrag, maar bedenkt een oorzaak of reden die naar zijn verwachting de minste kans op straf oplevert.

Niettemin kan het waardevol voor een kind (en natuurlijk ook voor een volwassene) zijn om eens stil te staan bij het eigen gedrag. Dit zich afvragen wat de achtergrond van bepaalde gedragingen zijn, helpt het kind om zelfinzicht te ontwikkelen.

Bovendien kan het voor jou als ouder zinvol zijn om na te gaan in hoeverre het antwoord van het kind aansluit op je eigen veronderstellingen over de achtergrond van het ongewenste gedrag.

Vragen wat het kind dwarszit, leidt soms tot de oplossing van het probleem

Doorgaans kunnen wat oudere kinderen, maar vaak ook de wat jongere kinderen duidelijk maken wat hen flink dwarszit.

Weigering om schoenen aan te trekken

Stel dat je dochter of zoon weigert om zijn schoenen aan te trekken. Daarbij maakt het flink stampij en gilt: ‘Ik wil die rotschoenen niet aan.’
Vraag je naar het ‘waarom’, dan krijg je misschien als antwoord: ‘Omdat ze zo krap zitten’. In dat geval weet je dat een grotere maat schoenen mogelijk de oplossing is.

Weigering om naar school te gaan

Neem de situatie dat een kind alle registers opentrekt omdat het niet naar school toe wil. Voordat je je kind vertelt dat het geen keus heeft, maar toch naar school moet, vraag je naar de achtergrond van zijn weigering.

Als je kind dan zegt: ‘Omdat een grote jongen mij steeds zo hard schopt op het schoolplein’, weet je dat het tijd is dat je contact opneemt met de school en eventueel ook met de ouders van het schoppende kind. In zo’n geval kun je door de situatie van het kind te verbeteren, diens tegenzin om naar school te gaan, verminderen.

Weigering om huiswerk te maken

Misschien is een van jouw regels dat het kind pas na het maken van zijn huiswerk iets voor zichzelf mag gaan doen. Mogelijk werkte die regel vroeger uitstekend voor jou, maar dat wil nog niet zeggen dat die volgorde ook voor je eigen kind geschikt is .

Vraag je kind naar de reden van zijn weigering. Misschien is het kind doodmoe na een dag op school. Dan is het voor hem prettig als het eerst wat kan uitrusten of even op een andere manier de knop kan omzetten, bijvoorbeeld door eerst wat buiten te gaan spelen of in een spannend boek te lezen.

Met een beetje geluk wil het kind daarna, al dan niet na enig aandringen wel aan zijn huiswerk beginnen. In zo’n geval is het zinvol om een eerdere regel over het huiswerk maken aan te passen en het kind eerst wat tijd te gunnen om weer energie op te doen.

Maak hierbij wel goed duidelijk hoe laat het kind uiterlijk aan het huiswerk moet beginnen. Let er wel op dat het kind niet pas kort voor bedtijd aan zijn huiswerk gaat werken, want dan is de kans reëel dat vermoeidheid zijn prestaties negatief beïnvloedt.

Weigering om alleen met de babysitter thuis te blijven

Wil je kind niet dat de babysitter op hem past als je een avondje uitgaat? Dan is het van belang om te weten wat achter dat verzet steekt. Heeft het angst voor onbekende situaties? Kan die babysitter zijn handen niet thuis houden? Of is er nog iets anders aan de hand?

De beste antwoorden krijg je als je open vragen stelt. Vragen die het kind met ‘ja’ of ‘nee’ kan beantwoorden, zijn vaak al te gekleurd door je eigen belevingswereld en door de wens van het kind om een ‘juist’ in plaats van een ‘waar’ antwoord te geven.

Als je het kind vraagt naar de achtergrond van zijn gedrag, let je natuurlijk niet alleen op wat het zegt en hoe het dat zegt, maar vooral ook op zijn lichaamstaal. Misschien herken je een bepaald patroon?

De informatie die je op deze manier van het kind krijgt, kun je ook afzetten tegen de informatie die je van andere mensen uit de omgeving van het kind te horen krijgt. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan een leerkracht, de vader of moeder van een vriendje van het kind of aan degene die regelmatig op het kind past.

Hoe meer je begrijpt van wat een kind beweegt, des te effectiever kun je reageren op diens manipulatieve gedrag, bijvoorbeeld door effectief grenzen te gaan stellen aan diens vervelende gedragingen.

Leer het kind dat fouten maken bij het leven hoort

Maak het kind duidelijk dat alle mensen weleens fouten maken. En dat dit nu eenmaal hoort bij het leven. Leer het kind begrijpen dat het niet slim is om uit angst voor straf te jokken over bepaalde dingen. Dan zal het minder vaak zijn toevlucht nemen tot halve of hele leugens, en vaker ervoor kiezen om de waarheid vertellen.

Dit inzicht over de waarde van het vertellen van de waarheid helpt het kind om een groter zelfvertrouwen te ontwikkelen, hetgeen zelf weer de basis is om op te groeien tot een evenwichtige volwassene.

Een eerdere versie van dit artikel werd door de auteur, Manon Troppo, op 7 december 2012 gepubliceerd op infonu.nl onder de titel ‘Hoe herken je manipulatief gedrag?’

Dossier manipulatie

Dit artikel maakt deel uit van het dossier manipulatie.  Meer informatie  vind je onder meer in de artikelen met tips over  aanpakken  en  consequent blijven tegenover manipulerend gedrag van kinderen.   Kijk ook eens in het artikel Hoe bescherm je jezelf tegen manipulerende personen?

Bronnen

  • Psychological manipulation; Wikipedia; http://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_manipulation
  • Masters of Manipulation: How Kids Control You With Behavior; James Lehman; http://www.empoweringparents.com/Manipulative-Child-Behavior-How-Kids-Control-You-With-Behavior.php
  • Red flags and how to break the cycle; Marnie Winston-Macauley; http://www.aish.com/f/p/The_Manipulative_Child.html
  • Dealing With Manipulative Children; Elizabeth Danish; http://www.healthguidance.org/entry/16363/1/Dealing-With-Manipulative-Children.html
Categorieën
Opvoeding Slapen

Nachtrust en een volle blaas

Na een drukke dag gun je je lichaam eindelijk rust. Je gaat nog wat lekker lezen in bed om je zinnen te verzetten en je hoofd te ontdoen van al het hectische gedoe van de afgelopen dag.

Kort nadat je het licht hebt uitgedaan om te gaan slapen, merk je dat je vanwege een bijna volle blaas enige aandrang hebt om naar het toilet te gaan. Je partner is dan allang naar dromenland vertrokken. Hoe komt het dat je ‘moet’ terwijl je nog kort voor het slapengaan geprobeerd hebt om je blaas te legen?

De slaap wil niet komen

Nog even (of wat langer) wakker liggen voordat de slaap invalt.
Niet alleen kinderen, maar ook ouders kunnen vaak niet direct de slaap vatten

Je glimlacht bij de herinnering dat je kind, toen het nog klein was, de gewoonte had om kort nadat hij naar bed was gebracht te roepen: ‘ik moet plassen!’ Ook al was hij direct voor het naar zijn slaapkamer gaan al naar het toilet geweest.

Nu, terwijl je kind inmiddels zelf al een kleintje heeft, lig je lekker in je warme bed en je beseft dat je blaas bijna vol is. Eigenlijk wil je het liefst nu gewoon gaan slapen.

Buiten je bed is het winters koud en je moet er niet aan denken een been buiten het dekbed te zetten. Die blaas kan wel wachten totdat je morgenochtend vroeg wakker wordt. Een tijdje later voel je dat je buik toch niet helemaal comfortabel aanvoelt. Het lijkt wel alsof er een soort lichte kramp aan het ontstaan is.

Een herinnering aan vroeger

Je herinnert je vaag hoe je eerder tegen je kind riep dat je de smoes omdat het zijn bed uit wilde wel door had en dat het moest stoppen met zeuren. Met als voorspelbaar resultaat dat je even later een huilend kind in een nat bed aantrof. Door ervaring wijs geworden, begreep je uiteindelijk dat je kind ook echt ‘moest’.

Nadat je er een keer met de dokter over sprak, was de kwestie helder: zorg dat het staartje van de avond van het kind zo rustig mogelijk verloopt. De nieren krijgen namelijk pas de kans om hun werk te doen nadat het lichaam voldoende tot rust is gekomen. En dankzij die wijze arts was met die wijsheid dat probleem opgelost.

Toch maar even het bed uit

Je werpt een blik op de wekker en begrijpt dat je al enige tijd tussen al het mijmeren over vroeger min of meer aan het sluimeren moet zijn. Dit is geen geschikte manier om aan een goede nachtrust te komen. Je besluit je te vermannen.

En daarna eindelijk lekker slapen

Zo zachtjes mogelijk, om je partner niet van zijn slaap te beroven, stap je uit je lekker warme bed op het koude zeil op weg naar het onvermijdelijke toilet beneden op de begane grond. Daar werp je even een bewonderende blik op de ijsbloemen die zich op het toiletraampje hebben weten te vormen. Ach, de koude winter heeft ook haar schoonheid.

Even later sluip je zo stil als je kan weer naar boven om je zo snel mogelijk over te geven aan een gezonde slaap.

Dossier slapen en slapeloosheid

Dit artikel maakt deel uit van het dossier slapen en slapeloosheid.

Categorieën
Opvoeding Slapen

ADHD door slecht slapen?

Is ADHD als diagnose voor hyperactieve kinderen die zich slecht kunnen concentreren,  een modediagnose?  Steeds meer kinderen met gedragsproblemen krijgen Ritalin of andere stimulantia te slikken.

Het is nog altijd de vraag wat precies de oorzaken en risicofactoren van ADHD zijn. Slecht slapen is een van de symptomen van deze stoornis. Maar kan slecht slapen ook de oorzaak van ADHD zijn? Wat zijn de belangrijkste resultaten van een in 2012 gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek?

Wat zijn de symptomen van ADHD?

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Kinderen die aan deze stoornis lijden, gedragen zich vaak overmatig druk, lastig, onrustig en impulsief. Ook vinden ze het vaak moeilijk om zich te concentreren. Er zijn nog meer symptomen die met deze aandoening gepaard gaat. Een daarvan is last hebben van slecht slapen.

Slecht slapen als symptoom of als oorzaak van ADHD?

Nog even (of wat langer) wakker liggen voordat de slaap invalt.
’s Nachts wakker liggen, is een probleem van jong en oud

In de wetenschap worden uiteenlopende oorzaken van ADHD aangewezen. Vooral erfelijkheid, maar ook familiale omstandigheden lijken een rol te spelen. Verder lijkt het risico op ADHD groter te zijn als de moeder tijdens de zwangerschap rookte, alcohol dronk of een hoge bloeddruk had. Ook te vroeg geboren kinderen en kinderen met een te laag geboortegewicht hebben meer kans op ADHD.

Tot nu toe is slaapdeprivatie niet serieus als mogelijke primaire oorzaak van ADHD in aanmerking genomen. Maar een aantal onderzoekers vermoedt nu dat veel kinderen ten onrechte ADHD als diagnose opgeplakt krijgen.

Bij een aantal kinderen zou een slechte nachtrust (zoals bij slaapapneu) niet een van de bekende symptomen van ADHD zijn, maar de directe veroorzaker van symptomen die aan ADHD doen denken.

De bijwerkingen van medicijnen tegen ADHD zouden in dat geval het eigenlijke probleem, namelijk een chronisch slaaptekort van het kind, verder vergroten.

Wat zijn de symptomen van slaapdeprivatie bij kinderen?

De symptomen van slaapdeprivatie (slaapgebrek) bij kinderen lijken op die van ADHD. Dat is de mening van pedriatisch neuroloog Merrill S. Wise. Hij is specialist op het gebied van de behandeling van slaapstoornissen bij het Methodist Healthcare Sleep Disorders Center in Memphis.

Volgens deze specialist op het gebied van de kindergeneeskunde plegen volwassenen bij een slaaptekort last te hebben van sufheid en traagheid.

Kinderen die slecht slapen, reageren anders dan volwassenen. Vaak zijn deze kinderen opgewonden, humeurig of onhandelbaar. Ook hebben ze nogal eens moeite om zich te concentreren, stil te zitten of goed overweg te kunnen met hun leeftijdgenoten.

De resultaten van zes jaar lang onderzoek onder 11.000 kinderen

In het aprilnummer 2012 van het Engelstalige blad Pediatrics wordt verband gelegd tussen onvoldoende slaap en symptomen van ADHD. Pediatrics is het officiële tijdschrift van de American Academy of Pediatrics).

Het artikel Sleep-Disordered Breathing in a Population-Based Cohort: Behavioral Outcomes at 4 and 7 Years heeft betrekking op de resultaten van de Avon Longitudinal Study of Parents and Children. Zes jaar lang hebben onderzoekers in het kader van deze studie 11.000 Britse kinderen gevolgd vanaf het moment dat deze een half jaar oud waren.

Uit dit onderzoek komt naar voren dat kinderen die tijdens hun slaap afwijkend adem halen, veel meer kans hebben om gedragsproblemen te ontwikkelen die aan ADHD doen denken. Een afwijkende ademhaling bestaat bijvoorbeeld uit snurken, ’s nachts door de mond ademen of slaapapneu. Dit onderzoek heeft dus niet betrekking op alle vormen van slecht slapen, maar alleen op slaapdeprivatie die samenhangt met de ademhaling van kinderen tijdens de slaap.

Slaapgebrek belemmert de normale ontwikkeling van een kind

Volgens dit grootschalige onderzoek hebben kinderen met nachtelijke ademhalingsproblemen in vergelijking met leeftijdgenoten die tijdens hun slaap normaal ademen, wel 40-100% zoveel kans op het ontwikkelen van gedragsproblemen die aan ADHD doen denken. Dat is een zeer hoog percentage.

Het onderzoek is een voortzetting van eerdere, kleinschalige onderzoeken waaruit bleek dat kinderen met nachtelijke ademhalingsproblemen nadat hun keel- en neusamandelen waren verwijderd, beter scoorden op cognitieve en concentratietesten dan kinderen die niet werden behandeld.

Bovendien werd de kans een stuk kleiner dat ze later een ADHD-diagnose kregen. Sterker nog, een aantal kinderen dat al zo’n diagnose had, bleek na behandeling niet meer aan de criteria voor ADHD te voldoen.

Volgens de arts en hoofdonderzoeker Karen Bonuck, die verbonden is aan het Albert Einstein College of Medicine in New York, is het onbegrijpelijk dat de medische wereld veel minder aandacht besteedt aan de slaappatronen bij kinderen dan bijvoorbeeld aan het functioneren van hun ogen en oren.

Slaapgebrek belemmert namelijk de normale ontwikkeling van de lichaam en geest van een kind. Daarom is meer medische aandacht voor klachten over slapeloosheid of het slecht slapen van kinderen van groot belang.

Een half uur te weinig slaap per nacht kan ADHD-gedrag oproepen

Volgens deskundigen op het gebied van slaap kan een half uurtje te weinig slaap per nacht bij een kind al ADHD-gedrag oproepen. Het maakt daarbij niet uit of het kind slecht of onrustig slaapt of dat het onvoldoende nachtrust krijgt omdat het te laat naar bed gaat.

Hoeveel slaap hebben kinderen nodig?

Veel ouders blijken niet goed te weten hoeveel uur slaap hun kind nodig heeft. Hoeveel slaapbehoefte een kind heeft, hangt voor een groot deel af van zijn leeftijd en deels van persoonlijke factoren:

  • Pasgeboren kinderen slapen per etmaal tot wel 18 uur.
  • Baby’s tot 1 jaar oud hebben een slaapbehoefte van 14–18 uur.
  • Peuters tussen de 1 en de 3 jaar, hebben 12 tot 15 uur slaap nodig.
  • Kleine kinderen van 3 tot 5 jaar oud dienen 11 tot 13 uur slaap te krijgen.
  • Kinderen tussen de 5 en 12 jaar hebben nog altijd zo’n 9–11 uur slaap nodig.
  • Voor adolescenten geldt als advies 9 tot 10 uur slaap per etmaal, hoewel enkele deskundigen van mening zijn dat sommige jeugdigen in deze leeftijdsgroep met 7-8 uur slaap per nacht kunnen volstaan.

Slaapproblemen bij kinderen

Kinderen die goed geslapen hebben, komen ‘s morgens gemakkelijk hun bed uit. Als kinderen niet wakker willen worden, of je moet het kind een aantal keren roepen, wijst dat op een probleem met de nachtrust. Het kan betekenen dat het kind te laat naar bed gaat of slaapproblemen heeft.

Ouders weten vaak niet dat snurken of ’s nachts door de mond ademen abnormaal slaapgedrag is. Sommigen denken dat een snurkend kind lekker diep slaapt. De kwaliteit van de slaap is echter een stuk minder dan normaal. Dit soort slaapproblemen heeft vaak een medische oorzaak waarvoor u het beste een arts kunt raadplegen.

Andere slaapproblemen bij kinderen zijn bijvoorbeeld het zich heftig verzetten om naar bed te moeten gaan, het moeite hebben met inslapen, het telkens ’s nachts wakker worden, al dan niet na een angstdroom, of het niet fit wakker worden. Als de gebruikelijke aanpak van dit soort problemen niet werkt, biedt slaaptherapie misschien een oplossing voor uw kind.

ADHD en slaapproblemen

Het is nog onduidelijk of slaapproblemen in sommige gevallen een primaire oorzaak van ADHD-gedrag zijn of dat slaapproblemen ADHD-gedrag alleen verergeren.

Medicijnen tegen ADHD, zoals Ritalin, kunnen als bijwerking slapeloosheid veroorzaken. Dit zou een vicieuze cirkel kunnen inhouden: kinderen die slecht slapen, gaan probleemgedrag vertonen. Als Ritalin wordt voorgeschreven, zou dit medicijn mogelijk het slechte slapen verergeren.

Ongeacht of de slaapproblemen van uw kind veroorzaakt of verergerd worden door ADHD, is het van belang om het slaapprobleem aan te pakken. Dit kan met behulp van de bekende tips voor ouders van slecht slapende kinderen, of via speciale slaaptherapie voor uw kind. Door serieuze aandacht voor een gezonde nachtrust van uw kind, bevordert u de normale ontwikkeling van de lichaam en geest van uw kind.

Dossier slapen en slapeloosheid

Dit artikel maakt deel uit van het dossier slapen en slapeloosheid. In dit dossier vind je onder andere een artikel met tips om beter te slapen.

Bronnen